Date:October 10, 2015

Markthal, ’s-Hertogenbosch

Culinaire hotspot, multifunctioneel gebouw

Het sheddakencomplex is de nieuwe culinaire hotspot van ‘s-Hertogenbosch. De hal deed eerst dienst als grondstoffen-loods voor een farmaceutische fabriek en daarna tijdelijk als huisvesting voor het stedelijk museum. Zij is, op gevels en dak na, van binnenuit volledig herbouwd. Door het toevoegen van een parkeerkelder en het verdelen van de hal in een versmarkt, diverse restaurants, een brouwerij en kantoren is dit het enige oude en multifunctionele gebouw in het Paleiskwartier.

Het Paleiskwartier ligt naast het centraal station van ‘s-Hertogenbosch. Dit gebied onderscheidt zich door zijn dichtheid. De gebouwen zijn van een hoge architectonische kwaliteit. In het masterplan van BDP.khandekar was opgenomen dat de voormalige fabriekshal gehandhaafd moest worden om ruimte te bieden aan een bijzondere functie. Rondom de hal liggen woongebouwen, de hofvijver, restaurants en wordt er gewerkt aan een plan voor een bioscoop. Naast het complex ligt de in 2015 voltooide Paleisbrug. De 250 meter lange fiets- en voetgangersbrug verbindt het stadscentrum met het Paleiskwartier.

Het gebouw is een van de weinige onderdelen in het gebied die herinneren aan het industriële verleden van deze plek. Als bureau zoeken wij bij het ontwerp aansluiting bij de context van de opgave. Bij dit bijzondere project kregen wij de kans het bestaande gebouw in een veranderende context opnieuw te laten reageren op haar omgeving. Zonder hierbij uitgesproken historiserend of modern te zijn hebben we intuïtief gezocht naar een passend antwoord.

 

hparchitecten_Transformatie_Markthal_08

Bijzondere pand als schil van een nieuw gebouw

De grondstoffenloods bestaat uit een in het werk gestorte betonnen skelet met schaaldaken. De hal is ontworpen door Brinkman & vd. Broek & Bakema met daken volgens het Zeiss-Dywidag systeem. Het betonnen schaaldak heeft daardoor een dikte van slechts 7cm. Door de tijd heen is de hal uitgebreid geweest tot zeker een verdubbeling van het huidige aantal sheds.

Het betonskelet heeft een vulling in baksteen, zowel aan de buitenzijde als binnenin. Deze gehele constructie staat op een ringbalk met poeren op een paalfundering. De originele vloer lag op het zand. Deze vloer is verwijderd en er is onder het gehele gebouw een kelder gemaakt. Door bij 1 shed een gedeelte van de vulling te verwijderen werd het mogelijk om door dit gat eerst al het sloopafval en de grond af te voeren. Er ontstond een talud tot onderkant keldervloer. Tussen de funderingspalen door viel het zonlicht op deze vloer.

Na het maken van de keldervloer zijn via het talud alle bouwmaterialen binnen gereden. 14 meter lange kanaalplaten konden vanaf de vrachtwagen direct op de nieuwe staalconstructie in het gebouw geplaatst worden. Door deze endoscopische bouwwijze is de geheel nieuwe binnenkant opgebouwd zonder dat dit van buiten zichtbaar was. De nieuwe constructie staat op zichzelf. Het is een gebouw in een gebouw. Vervolgens zijn de gaten in de gevel gemaakt en opent het gebouw zich naar zijn omgeving.

Herbestemming van een gemeentelijk monument

In samenwerking met de afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten van de gemeente ‘s-Hertogenbosch hebben we onderzoek gedaan naar de juiste materialisatie en kleuren voor de bestaande gevels. Aan de oostzijde bevond zich voorheen de fabriek. Deze is gesloopt en de gevel grotendeels geschilderd. Voor een bezoek van de Koningin aan het stedelijk museum zijn destijds de eerste vier sheds mint groen geschilderd. Er is gekozen om alle littekens op de gevels te laten zitten. De betonconstructie is hersteld waar nodig en geschilderd in wit. Ongeschilderde metselwerkvlakken zijn gerenoveerd, geschilderde vlakken zijn in een met het wit van de betonconstructie contrasterende kleur grijs geschilderd.

In de 100 meter lange gesloten gevel zijn nieuwe gaten vormgegeven binnen een uniform strak kader. Dit kader ziet eruit als of het door de gevel heen gedrukt is. Binnen elk kader is elke keer een unieke compositie gemaakt. Deze kan bestaan uit een bankje, een deur, een loket, een reclame-uiting en etalage. De materialen zijn iroko-hout, staal of glas. De invullingen van de kaders geeft de gebruikers de mogelijkheid zich uniek te presenteren, zoals een marktkoopman binnen zijn marktkraam.

Door het maken van de gaten is er een betonconstructie zichtbaar geworden die daarvoor tussen het gemetselde binnen- en buitenspouwblad zat. Doordat de nieuwe constructie niet mocht rusten op het oude pand zijn nieuwe stalen kolommen binnen het grid van het oude gebouw geplaatst. Binnen de kaders, de ramen op de verdieping en bij de geheel met glas gevulde sheds ontstaat een gelaagdheid tussen oud en nieuw. De betonconstructie toont zich naakt in deze gaten. De staalconstructie is ontworpen als een schaduw van het betonnen geraamte.

Duurzaam zonder op te vallen

Aan de buitenzijde van het gebouw zijn geen installaties zichtbaar. Samen met adviseur Martien van Dooren en de verschillende installateurs is er een efficiënte installatie ontworpen en is het gebouw waar nodig geïsoleerd. De parkeerkelder werkt als bufferzone, de lichtstraten zijn uitgevoerd in driedubbel glas en warmte en koude wordt opgewekt met warmtepompen. Het gebouw heeft hiermee het energielabel A++ gekregen.

Ontwerpend onderzoek

Het grootste gedeelte van het gebouw wordt gebruikt door versmarkt Van Heinde. Het is de eerste vestiging van dit nieuwe concept versmarkt. We hebben samen met de opdrachtgever en experts gewerkt naar een ruimtelijk PVE. Om tot een geslaagd concept te komen voor de versmarkt was er meer en meer programma nodig. Binnen de bestaande ruimte van het gebouw is gezocht hoe er extra vloeroppervlakte gerealiseerd kan worden. Door in enkele sheds bruggen te bouwen van gevel naar gevel ontstaat er een ruimte voor het restaurant en kookworkshops. We hebben de spanning opgezocht tussen het maximaliseren van de vloeroppervlakte en het behouden van het karakter van de lichte sheds. Er ontstaan zichtlijnen tussen deze tussenlaag en de begane grond.

De onderbreking van de lengte van het gebouw creëert telkens plekken met een eigen intimiteit of openheid. Daarbij sluit de materialisering aan op het huidige gebouw. Het gehele ontwerp bestaat uit staal en beton. Lijnen en volumes zijn zo simpel mogelijk gehouden. In het ontwerp van het interieur en indeling is van deze ruimtelijkheid en eenvoud gebruik gemaakt. Op verschillende niveau’s kan je door het pand scharrelen om boodschappen te doen, er te komen eten of te koken. De basis bevat een grote rust en maakt plaats voor bijzondere elementen zoals de gemetselde oven en wijn- en kaaskasten.

Als bureau zijn wij gespecialiseerd om met de opdrachtgever in overleg formuleren van het juiste antwoord op een soms onduidelijke vraag. Hierin vormt de herbestemming van gebouwen een steeds belangrijkere opgave. Zoals bij dit project aangetoond is het behoud van het karakter van het pand ondanks een zeer grote vernieuwing van het gebouw een sleutel voor het succes voor een formule als Van Heinde. De opdrachtgever heeft er ervoor gezorgd dat het gebouw, interieur, functie en de mensen met elkaar resoneren, het is 1 idee op alle vlakken.

opdrachtgever: EetNL, Oisterwijk
versmarkt: 2370 m2
horeca: 620 m2
kantoor: 250 m2
parkeergarage: 63 parkeerplaatsen
ontwerp: 2013 / realisatie: 2015